CHUYỆN VỀ NS PHAN LẠC HOA

PHAN LẠC HOA QUA HỒI ỨC CỦA BÁC SĨ SAO HỒNG

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Nhạc sĩ Phan Lạc Hoa (1947-1982), tác giả những ca khúc nổi tiếng “Tàu anh qua núi” , “Tình yêu bên dòng sông quan họ”. Anh là người chồng 10 năm của NSND Thanh Hoa (tên thật là Nguyễn Thị Thanh, khi lấy nhau ghép với tên chồng thành tên ca sĩ), sinh hạ 3 người con là Thư, Lữ, Nguyên, nhưng Nguyên mất lúc còn nhỏ. Người con gái đầu lòng hiện là nhà thơ nổi tiếng Phan Huyền Thư. Năm nay tròn 30 năm (19/ 09/2010  – 19/09/2012) anh ra đi bằng cái chết trong sợi dây thừng oan nghiệt, tôi vào mạng thấy có bài viết của bác sĩ biệt danh Sao Hồng, người đã từng là sinh viên thực tập tại giường bệnh của Phan Lạc Hoa ở bệnh viên Bạch Mai những ngày cuối cùng của anh. Bài viết tuy có một số thông tin thiếu chính xác, nhưng phần nào cũng đã “ghi lại” được sự thật về người nhạc sĩ tài hoa bạc mệnh này. Xin giới thiệu cùng bạn đọc.

Phan Lạc Hoa, cánh hoa rơi lạc giữa bão táp cuộc đời(trích)

SAO HỒNG

Câu chuyện mình viết lên đây, chỉ là những ký ức và kỷ niệm một thời đói khổ và mộng mơ. Mình trực tiếp nghe, tiếp xúc, đọc được những gì về một nhạc sỹ tài hoa bạc mệnh. Có thể có những chi tiết chưa chính xác (30 năm rồi chứ ít đâu) nhưng mình vãn tự tin vào trí nhớ của mình.

Ngày nay, những tư liệu về ông rất ít. Thế hệ trẻ sau này chỉ biết về ông, nhìn nhận ông, đánh giá ông qua những tâm sự, phỏng vấn hiếm hoi với người thân của ông. Nhưng xuyên suốt trong các câu chuyện về ông, mình vẫn thấy người thân, bạn bè của  ông, vì nhiều lý do, chưa “bật mí” hết những khía cạnh chìm khuất của ông.

Có một thời, khi ông mới mất, người đời thương quý ông và nghe đồn thổi mà sinh ra ghét bỏ và lên án người vợ mà ông yêu hết mình. Cũng vì quá yêu vợ mà ông tìm đến cái chết oan uổng.

Mình viết bài này cách đây hai năm, 2010, khi còn chơi bên Yahoo. Mình ngắt quảng câu chuyện về ông thành các phần theo mạch lan man trong tư duy của mình. Và cũng có một phần chưa viết, theo dự kiến.

Nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày ông từ giả “cõi tạm” (19/9/1982 – 19/9/2012), mình edited và post lại câu chuyện như một ký ức thời sinh viên để tưởng nhớ về ông, Nhạc sỹ Phan Lạc Hoa.

  1. I. HOÀI NIỆM VỀ SỐ PHẬN MỘT BỆNH NHÂN ĐẶC BIỆT.

Mỗi lần về quê hay có dịp xuôi tàu trên đường thiên lý Bắc – Nam, dòng suy tư lại đưa mình nhớ khôn nguôi về một con người tài hoa nhưng sớm rơi rụng, chìm lấp trong cõi hư vô và sự nổi tiếng của người thân. Đó là Nhạc sỹ Phan Lạc Hoa.

Mỗi khi qua đèo Hải Vân, cheo leo bên bờ biển Đông, nhà tàu lại phát bài ca “Tàu anh qua núi”. Giai điệu thiết tha trầm lắng của bài ca đã gợi lên nổi nhớ của mình. Một cuộc đời bầm dập, long đong và cách giải thoát bế tắc của ông dẫn dắt suy tư của mình “theo nhịp con tàu đi”.

Mình bắt đầu nghe tiếng Phan Lạc Hoa từ những bài hát nổi tiếng một thời qua làn sóng phát thanh: “Tàu Anh Qua Núi”, Tình Yêu Bên Dòng Sông Quan Họ”,… Về sau, mình trực tiếp nghe người vợ trẻ của ông, ca sỹ Thanh Hoa thể hiện những bài hát này tại sân trường đại học. Cứ mỗi cuối tuần, tháng một lần, Đoàn trường Đại học Y Hà Nội thường mời các ca sỹ Kiều Hưng, Thanh Hoa, Ngọc Bé, Ngọc Tân,… về biểu diễn cho sinh viên.

Tháng 9 năm 1981, mình là sinh viên năm thứ năm (Y5) đi học luân khoa ở Khoa Tâm thần, bệnh viện Bạch Mai (nay là Viện Sức khỏe Tâm thần). Nhạc sỹ Phan Lạc Hoa đang là một trong những “bệnh nhân nổi tiếng” ở Khoa này.

Thời đó, nhiều bệnh nhân nam của Khoa Tâm thần, bệnh viện Bạch Mai, có “lý lịch cuộc đời” rất ấn tượng với sinh viên như tụi mình. Đa số họ, có biệt tài, học giỏi, thông minh hoặc uyên bác một lĩnh vực nào đó. Họ nhập viện từ hầu hết ở các lĩnh vực trong đời sống. Thậm chí, có người từ “tầng lớp cung đình”.

Những tư duy, những suy nghĩ thầm kín của họ hoặc là quá cao siêu hoặc là lạc lõng giữa thời cuộc, làm cho họ luôn cảm thấy cuộc đời mình bế tắc. Cũng có người vì bị quy là “tâm thần” và bị buộc vào viện. Trường hợp như Nhạc sỹ Phan Lạc Hoa theo bệnh học tâm thần, được xếp vào nhóm “tâm căn” và “nhân cách yếu”. Nói một cách ví von là họ thuộc nhóm nhân cách nghệ sỹ.

Những lúc rảnh rỗi, sinh viên thường lấy cớ chăm sóc, thăm bệnh nhân để tiếp cận để nghe họ kể những câu chuyện hấp dẫn về cuộc đời họ. Thậm chí, khi sang học ở khoa Da liễu, hay Truyền nhiễm, thi thoảng mình vẫn còn la cà sang khoa Tâm thần hóng hớt. Bệnh nhân Phan Lạc Hoa một trong số bệnh nhân nổi bật được sinh viên quan tâm đặc biệt.

Trong trí nhớ của mình, Nhạc sỹ Phan Lạc Hoa thuộc diện xí trai. Mái tóc bờm lên những nếp xoăn màu nâu cháy nắng. Khuôn mặt gồ ghề khá sắc cạnh. Da mặt ngăm ngăm lại điểm xuyết vết rỗ. Dấu tích của bệnh đậu mùa thời ấu thơ nghèo khó (có lẽ, điều này giải thích vì sao hiếm có hình ảnh của ông trên phương tiện truyền thông hiện nay). Người ông tầm thước. Hai bàn tay đầy vết chai sạn như người công nhân quen cầm búa, cầm kìm. Nó tương phản với hình ảnh ông ôm đàn ghi ta với giọng khàn khàn cất lên những bài ca mà ông tâm đắc.

Đặc biệt, ông có biệt tài kể chuyện. Ông kể chuyện rất hấp dẫn và lôi cuốn như hút hồn người nghe. Chính những câu chuyện chắp nối giữa những khoảng tỉnh và mê đã vẽ nên cuộc đời bôn ba chìm nổi của ông. Từ chuyện cuộc đời, chuyện bạn bè đồng nghiệp, chuyện sáng tác, nghiệp và nghề đến chuyện tình yêu với vợ con và gia đình. Ông thường nói về vợ mình với một tình yêu  đau đớn. Khi đó, cuộc hôn nhân đang đi đến hồi kết mà tình yêu dành cho vợ nơi ông vẫn còn như xưa. Có lúc, câu chuyện kết thúc trong nước mắt làm những sinh viên trẻ như tụi mình cũng rưng rưng trong lòng.

Ông nói 10 năm hôn nhân thì thì hơn một nữa là hạnh phúc. Hai vợ chồng vẫn có với nhau 3 đứa con kháu khỉnh xinh đẹp. Phan Huyền Thư, Phan Thế Lữ và Phan Cao Nguyên. Đó là nhờ tình yêu của vợ ông. Đặc biệt, ông vẫn không nguôi được nỗi đau mất đứa con trai duy nhất. Cháu Phan Cao Nguyên.

Trong câu chuyện của ông, vợ ông là một người đàn bà có sức cuốn hút đàn ông, tuy không đẹp cho lắm. Hừng hực sống, khao khát yêu đương. Say mê ca hát. Cháy hết mình mỗi khi lên sân khấu cũng như khi yêu.

Cũng như bao người khác, với ông mỗi đứa con là một thiên thần bé nhỏ. Phan Cao Nguyên là niềm tự hào, hy vọng và là nguồn sống tinh thần của ông. Vì thế, khi cháu mất đi ông suy sụp hẳn. Cuộc đời coi như hết đối với ông.

Hơn một tuổi, Cao Nguyên bị bệnh tiêu chảy nhưng mức độ chưa trầm trọng. Khi vào Viện Nhi (hồi đó đang ở trong khuôn viên Bệnh viện Bạch Mai) điều trị. Nằm chung phòng với một cháu trai cùng tuổi những bị bệnh nặng hơn. Hai đứa khá giống nhau.

Ytá điều trị đã sơ suất không “3 tra 3 chiếu” khi thực hiện chỉ định truyền dịch của bác sỹ. Thay vì thực hiện cho cháu bên cạnh, y tá đã truyền cho cháu Nguyên. Kết quả là cháu Nguyên bị phù phổi cấp không cứu được. Chuyện này, mình nghe các anh lớp trên đi học lâm sàng Nhi kể lại.

Cho đến bây giờ, mình vẫn nghĩ, nếu Cao Nguyên còn sống, chắc bệnh nhân Phan Lạc Hoa không tìm cách giải thoát bế tắc một cách bi thương như thế. Đó là khi tâm trạng của ông trở nên u uất. Những khi ông khỏe và tỉnh táo. Ông vẫn vui cười và vẫn đàn hát cho sinh viên và bệnh nhân bên cạnh nghe.

Mỗi chủ nhật, sáng hoặc chiều, ca sỹ Thanh Hoa và hai cô con gái cỡ 8, 9 tuổi vào thăm ông. May mắn cho sinh viên nào trực vào ngày chủ nhật là được nghe và chứng kiến những giây phút hạnh phúc hiếm hoi của một gia đình nghệ sỹ. Đôi khi, nhìn cảnh ấy, mình cũng ước ao được sống trong một gia đình nghệ sỹ như vậy.

Nếu chứng kiến cảnh sum vầy ấy, nhiều người sẽ không ngờ chính trong thời gian này, tình yêu và hôn nhân của hai nghệ sỹ này đã rạn nứt và không có cơ hàn gắn như sự thừa nhận có vẽ buông xuôi của bệnh nhân Phan Lạc Hoa.

Chỉ đến khi tham dự buổi báo cáo tốt nghiệp Bác sỹ Nội trú của anh Kim Việt, một bác sỹ nội trú giỏi của Bộ môn Tâm thần học, mình mới hiểu thêm về cuộc đời và những khổ đau, dằn vặt dẫn đến căn bệnh của bệnh nhân Phan Lạc Hoa.

Mình đã khóc khi nghe anh Việt trình bày luận văn trước hội đồng. Bản luận văn như một tiểu thuyết cuộc đời chìm nổi của Phan Lạc Hoa thấm đẫm nước mắt và nhân tình thế thái. Mà không riêng gì mình, các bạn mình, các bác sỹ, y tá và hộ sinh đều rơi nước mắt.

Chính ấn tượng sấu sắc hồi đó làm mình nhớ mãi bệnh nhân Phan Lạc Hoa. Cuộc đời ông, tình yêu tuyệt vọng của ông như một cánh hoa tả tơi và ắt sớm rụng rơi trước dông bão cuộc đời.

II – BỆNH ÁN BỆNH NHÂN: cuốn tiểu thuyết một cuộc đời…

Mình đã khóc khi nghe anh Việt trình bày luận văn trước hội đồng. Bản luận văn như một tiểu thuyết cuộc đời chìm nổi của Phan Lạc Hoa thấm đẫm nước mắt và nhân tình thế thái.

Phan Lạc Hoa sinh ra khi nền cộng hòa dân quốc vừa hai tuổi. Dư âm trận đói năm Ất Dậu (1945) còn bao trùm đồng bằng thôn quê Bắc Bộ. Quê ông ở Hữu Bằng, Thạch Thất. Bố mất sớm, hai mẹ con dắt díu nhau lang bạt kiếm ăn xứ người. Từ quê hai mẹ con trôi dạt theo dòng di dân quen thuộc thời Pháp: Nam Định, Hải Phòng và Quảng Ninh.

Ông học ở trường đời nhiều hơn trường lớp. Những công nhân, thợ lò vùng cảng, vùng mỏ tốt bụng đã cưu mang giúp đỡ mẹ con ông. Trong câu chuyện, ông vẫn ví von, tuổi thơ mình như cây cỏ dại mọc lên giữa cánh đồng hoang. Giữa cánh đồng hoang đó, có những cây chèn ép và lấn át mình, nhưng cũng có những cây tỏa bóng mát che chở cho mình.

Việc học hành chắp vá nhưng ông là người thông minh và nhạy cảm. Ông có “hoa tay” và năng khiếu văn nghệ gần như bẩm sinh. Vì thế, từ phong trào văn nghệ quần chúng ông được cử về học ở trường Nhạc Hà Nội. Ông được đào tạo cho phong trào văn nghệ vùng mỏ Quảng Ninh.

Tại trường Nhạc, ông gặp và yêu mê mệt cô nữ sinh năm thứ ba “bé choắt, có đôi mắt đẹp hút hồn và giọng hát đầy triển vọng”, Nguyễn Thị Thanh. Mối tình lãng mạn bay bổng đạt đến đỉnh của sự ngất ngây thì… cả hai phải đối diện với thực tại. Cô sinh viên có thai khi chưa kết thúc khóa học.

Việc có thai ngoài ý muốn mà chưa hôn thú, “chưa báo cáo tổ chức” là vấn đề rất nghiêm trọng bấy giờ. Chế độ tem phiếu có thể không chết đói với một người độc thân nhưng với một “gia đình sinh viên chưa có hộ khẩu” thì không còn là chuyện mộng mơ.

Như một cú sốc, ông mất thăng bằng một thời gian vì không biết sẽ tổ chức cuộc sống thế nào. Ông chạy trốn thực tại lang thang với bạn bè. Hồi tâm, ông quay về sống với Thanh mà không cưới hỏi.

Ra trường, ông có quyết định đi B khi người vợ trẻ đã mang thai tháng thứ bảy. Ông hoang mang tột độ. Ông đau đầu giữa việc đi chiến trường bỏ vợ ở nhà với bụng bầu hay từ chối quyết định. Ở lại với vợ con là sẽ bị kỷ luật vì đồng nghĩa với việc đào nhiệm.

Tình cảm lấn át lý trí, cuối cùng, ông liều mình ở lại chăm sóc vợ con. Nghiễm nhiên, ông bị kỷ luật và bị “vất ra lề đường”. Mất biên chế là trắng tay. Không sổ gạo không tem phiếu. Không nơi nào dám nhận ông “một thằng đào nhiệm”, như lời ông nói.

Như một người tỉnh lẻ “trôi dạt về thủ đô” mà phải gánh trên vai trách nhiệm làm cha làm chồng. Ông làm bất cứ công việc gì để tồn tại cùng vợ con. Cũng có khi, sáng đi tìm việc, chiều về với hai bàn tay trắng trong cơn say nửa tỉnh nửa mơ.

Những năm tháng bị “tống ra lề đường”, bị hắt hủi ông mang tâm trạng mặc cảm tự ti. Ông bảo, làm thằng đàn ông thật là hèn khi phải ăn bám vợ.

Vợ ông, ca sỹ trẻ Nguyễn Thị Thanh được nhận về Đài Tiếng nói Việt Nam như một biên chế. Rồi trở nên nổi tiếng với nghệ danh Thanh Hoa. Nổi dày vò mặc cảm của ông ngày càng chồng chất, khi vợ ông càng khẳng định được chổ đứng trong lòng khán giả.

Qua bạn bè, ông được gặp vị cứu tinh, Tạ Đình Đề. Ông Tạ Đình Đề là một nhân vật huyền thoại của thời kháng Pháp. Ông có tài có tâm và biết nhìn người. Với bản tính nghĩa hiệp, giỏi thu phục nhân tâm, ông đã cưu mang những người có cá tính và thất cơ lỡ vận như Phan Lạc Hoa, Lưu Quang Vũ. Giao cho họ việc làm, cho họ môi trường để phát huy năng khiếu vốn có. Vì thế, thời đó, Tổng cục Đường sắt có phong trào văn thể rất sôi nổi. Họ có cả đoàn văn công, đội bóng đá, bóng chuyền nổi tiếng.

Ông Tạ Đình Đề bị bắt oan lần thứ nhất, đoàn văn công đường sắt cũng dần rã đám. Phan Lạc Hoa quay lại làm công nhân sắp chữ ở xưởng in. Lao động chân tay đối với ông, không có gì lạ. Nhưng tiếp xúc nhiều với bản kẽm bằng chì, cộng với thiếu cơm thừa rượu tạp, thuốc lá, thuốc lào rẻ tiền, đã dần dần tích lũy nên… bệnh tật của ông sau này.

Nước nhà thống nhất. Năm 1976, ông Tạ Đình Đề được giải oan và trở lại làm việc. Phan Lạc Hoa vẫn vừa làm công nhân vừa hoạt động văn nghệ. Những sáng tác của ông gắn liền với ngành đường sắt và mang tính phong trào. Những bài thơ, những ca khúc của ông thuộc về văn nghệ phong trào của ngành. Ông nói, qua giọng hát của vợ ông ca khúc của ông như có hồn hơn và lan tỏa xa hơn.

Có thể nói, chính giai đoạn ngắn ngủi làm “lính” của ông Tạ Đình Đề, Phan Lạc Hoa mới được “hồi sinh”, mới có ca khúc nổi tiếng. Vì thế, trong câu chuyện, ông Tạ Đình Đề không chỉ là thần tượng mà là một ân nhân của ông.

***

Dù đã được nhìn nhận trong đời sống văn nghệ, ông vẫn còn mặc cảm cho thân phận. Cuộc hôn nhân bắt đầu rạn nứt khi chổ đứng của hai người trong xã hội ngày càng xa nhau. Càng ngày họ không có cùng một hướng suy nghĩ và khó chia sẻ với nhau. Nó giống như câu ca quen thuộc “một người về đỉnh cao, một người về vực sâu”.

Sự khác biệt về tình cảnh và tâm tư, họ ly thân nhiều năm trước khi ông phát bệnh. Họ vẫn phải che dấu bớt tình cảnh của mình trước con cái và đồng nghiệp. Rồi khi bệnh tình thuyên giảm, ông quyết định chia tay trong đau đớn và cảm thấy tủi hổ. Sau gần mười năm cuộc hôn nhân của hai người kết thúc bằng một phiên tòa lặng lẽ.

Không có nhà riêng, nội ngoại ở xa, họ vẫn phải “ràng buộc nhau” bỡi con thơ và căn hộ tập thể chật chội. Căn hộ được ngăn cách bằng bức phên cót, nhưng vẫn chung bếp và khu vệ sinh. “Đường ai nấy đi” nhưng hằng ngày vẫn đụng nhau; vẫn phải “diễn” trước mặt con cái. Sống như vậy, có lúc ông cảm thấy căng thẳng quá sức chịu đựng.

Ca sỹ Thanh Hoa ngày càng thăng hoa dưới ánh đèn sân khấu và trên làn sóng phát thanh. Như một ngôi sao ca nhạc thời thượng, sự chúc tụng săn đón của khán giả, người hâm mộ cũng tăng lên. Có những người đàn ông đam mê nàng, kể cả những người từng là bạn bè chung của cả hai thời còn mặn nồng.

Trong câu chuyện, ông thường nhắc đến nhạc sỹ Đ., như một người tình của vợ mình khi còn ly thân. Mỗi tiếng cười đùa bên kia vách cót như những nhát dao đâm vào tim ông. Những khi ấy, ông rời căn hộ lang thang vô định rồi cuối cùng “chìm sâu” vào các cuộc rượu triền miên để quên nỗi buồn.

Cuộc đời lại bồi thêm cho ông một cú chí mạng. Đứa con trai kháu khỉnh mà ông yêu quý, Phan Cao Nguyên, bị bệnh, vô bệnh viện và tử vong một cách tức tưởi. Cú đau đó, như giọt nước tràn ly, đã đánh gục sự cố gắng của ông về mặt tinh thần.

Tinh thần ông ngày càng hoảng loạn. Những ứng xử thất thường càng làm không khí căn hộ thêm bức bối và căng thẳng. Những cơn trầm cảm và hoảng loạn thất thường càng dày lên. Ông trở thành “bệnh nhân yêu mến” của Khoa Tâm – Thân kinh, bệnh viện Bạch Mai.

***

Những bế tắc trong cuộc sống cũng dẫn dắt ông đến với những thói quen rất có hại với sức khỏe. Những bữa rượu suông đói cơm triền miên; nghiện thuốc lào, thuốc lá,.. Bệnh tình của ông chỉ được phát hiện thêm trong các lần khám tổng quát và xét nghiệm khi đã vào điều trị tại bệnh viện.

Thời gian điều trị ở bệnh viện Bạch Mai ông được sự quan tâm và chăm sóc của vợ con, dù cuộc hôn nhân đã đến hồi kết. Ông được các thầy thuốc, sinh viên yêu quý. Cuộc đời và bệnh tật của ông được một bác sỹ nội trú quan tâm và chọn làm luận văn tốt nghiệp năm 1982.

Nhưng thực tế cuộc sống lại quá khắc nghiệt mà lý thuyết không lường hết được. Chỉ mấy tháng sau, sau một đêm diễn thành công của người vợ cũ, “bệnh nhân yêu mến” Phan Lạc Hoa đã tự giải thoát sự bế tắc của mình bằng một sợi dây thừng oan nghiệt ngay tại căn hộ có hai thế giới riêng biệt của hai người.

Cái kết bi thương nay đã chìm vào quên lãng của người đời. Nhưng khi đó, nó để lại bao hệ lụy cho người vợ cũ và những đứa con của ông.

Thương thay cũng một kiếp người.

III – Sự giải thoát bế tắc & hệ lụy với người ở lại.

Bệnh nhân Phan Lạc Hoa cũng có những lúc rơi vào trạng thái trầm cảm. Nhưng thường thì ông rất tỉnh táo. Thỉnh thoảng ông vẫn sáng tác hay viết lách ngay tại bệnh viện như một người đang an dưỡng. Mặt khác, hình ảnh gia đình nghệ sỹ sum họp đầm ấm mỗi chủ nhật ở bệnh viện, đã làm các thầy thuốc lầm tưởng rằng cảnh đó cũng thường xảy ra ở nhà.

Họ đâu ngờ sau cánh cửa căn hộ chật chội là căn phòng có bức phên cót mỏng manh ngăn cách hai thế giới riêng biệt. Tiếng cười rộn rã bên kia là tiếng đau xé lòng của bên này. Bức ngăn mỏng manh nhưng là khoảng cách ngày càng dày lên giữa hai người. Nó chia cách thế giới riêng trong tâm hồn của hai nghệ sỹ.

***

Có thể ít người còn nhớ cái đêm mà Phan Lạc Hoa tự vẫn. Nhưng mình vẫn còn nhớ như in sự kiện đó. Đó là đêm chủ nhật 19/9/1982. Trước đó một tháng, họ đã hoàn thất thủ tục ly hôn. Đó là một đêm diễn xuất thần của ca sỹ Thanh Hoa.

Đêm định mệnh để “một người ở đỉnh cao, một người về vực sâu”.

Kiếm một giấy mời hay vé vào cửa của đêm diễn một ca sỹ đang nổi tiếng mà mình hâm mộ không khó. Có được giấy mời của ông chú là quyền Tổng biên tập báo Lao Động, đêm đó mình là khán giả tại rạp Công Nhân.

Như thường lệ, “bệnh nhân đặc biệt” Pha Lạc Hoa được “tại ngoại” và vẫn thường đứng bên cánh gà của sân khấu.

Đã bao lần ông kể, sau khi ly thân, mỗi lần Thanh Hoa đi hát, là ông tự nhủ mình hãy ở nhà. Nhưng rồi, khi thì vì bạn bè, khi thì vì con cái mà ông đến nghe “người đàn bà hát”, từng là của ông. Cũng có lúc ông đến với đêm diễn của vợ mình như người… mộng du. Những khi giọng hát của Thanh Hoa càng vút cao; những tiếng vỗ tay không dứt yêu cầu ca sỹ hát lại, thì ông cảm thấy như ngực mình nhói đau và đầu óc quay cuồng.

Cùng hai con và bạn bè thân thiết đi “cổ vũ” cho vợ mình, nhưng ông thường bỏ về trước với con hoặc một mình theo các “chiến hữu” đi cuốc lủi. Thanh Hoa thì có nhiều người đưa đón và thường về sau với bạn bè.

Rạp Công Nhân lúc 20 giờ 30, khi xong phần của mình, ca sỹ Thanh Hoa “bay” sang Nhà Hát Lớn ngay đầu đường Tràng Tiền.  Ông, con gái và bạn bè tất nhiên cũng theo sang. Tại Nhà hát Lớn, ba bài hát của “người đàn bà hát”: Tàu anh qua núi, Vì sao anh ra đi, Em vẫn đợi anh về, như giọi nước cuối cùng làm tràn căng cái hộp sọ đã chất chứa bao nhiêu ẩn ức, bất công như muốn “nổ tung”. Nó đẩy bệnh nhân đến tận cùng tuyệt vọng.

***

Sáng hôm sau, sinh viên trường Y đã kháo nhau tin ông mất. Bệnh viện Bạch Mai được báo tin “bệnh nhân đặc biệt” mãi mãi sẽ không đến nữa.

Xung quanh cái chết của ông có rất nhiều lời đồn đoán và thêu dệt. Mình cũng nghe có người kể lại, y như là chính họ chứng kiến cái chết của ông từ đầu đến cuối.

Rằng, từ Nhà Hát lớn ông về, ông ngồi đốt thuốc lá trên chiếc ghế tựa và trong tay với sợi dây thừng như có ý chờ Thanh Hoa về. Chắc ông muốn nói lời vĩnh biệt cuối cùng.

Như mọi lần, ca sỹ Thanh Hoa chỉ muốn đi nằm và tránh “đối đầu” với “bệnh nhân tâm thần”. Đốt hết điếu thuốc cuối cùng, khi vợ con đã yên giấc, ông đứng lên chiếc ghế đầu lòn qua sợi dây treo từ chiếc quạt trần giữa phòng khách, đồng thời là phòng ngủ và không gian riêng của ông. Bên kia tấm phên cót, chắc vợ ông đã chìm vào giấc ngủ sau hai sô diễn cháy hết mình.

Người ta cũng đồn rằng, khi bạn bè và hàng xóm đầu tiên bước vào căn hộ, người ta thấy ca sỹ Thanh Hoa ngồi bất động câm lặng. Dưới sàn nhà tàn thuốc lá, ly tách chỏng chơ  vương vãi. Giữa trần nhà là cái quạt và ông vẫn treo lơ lững trong chiếc thòng lọng làm từ sợi dây kéo cánh phông màn. Câu chuyện với hình ảnh này, người ta nghĩ rằng ca sỹ Thanh Hoa không làm gì kịp thời để cứu người chồng cũ. Nhiều người đời tin thế. Nó đã để lại tai tiếng và hệ lụy cho Thanh Hoa một thời gian dài. (1)

***

Đám tang ông mình không tham gia đưa tiễn, bạn bè đi về kể lại, những chiến hữu văn nghệ tâm giao với ông, trước lúc ném cho ông nắm đất đã tưới lên quan tài những ly rượu trắng uống dở và thề sẽ trả thù. Nói thế thôi, chứ lúc đó họ cũng không hiểu họ sẽ trả thù ai và vì cái gì.

Trong vòng một trăm ngày tang, Thanh Hoa vắng bóng trên sân khấu ca nhạc. Cô ca sỹ rơi vào cơn lốc xoáy nghi kỵ và dèm pha của dư luận. Những đồn thổi về cái chết của Phan Lạc Hoa được bàn tán và thêu dệt khắp nơi.

Sau ngày giỗ trăm ngày, Thanh Hoa gắng đi hát trở lại. Vẫn những bài hát ruột quen thuộc ngày nào. Cũng chính giọng hát đó. Tiếng hát vút lên có lúc như nghẹn lại và đầm đìa nước mắt. Khán giả vẫn lắng nghe và có những cảm nhận khác trước. Cảm nhận này là lẽ tự nhiên. Nó tùy theo tâm trạng và mức độ tin cậy của họ đối với những lời đồn thổi về nguyên nhân cái chết của nhạc sỹ Pha Lạc Hoa.

Phần lớn khán giả vẫn đón đợi và chia sẻ sự cảm thông với ca sỹ Thanh Hoa. Nhưng không phải buổi diễn nào cũng êm thấm. Xen lẫn tiếng vỗ tay là tiếng la hét: “đồ sát chồng”, “xuống đi”,… Buổi diễn tại sân ký túc xá trường Y sau cái chết của Phan Lạc Hoa cũng có tiếng vỗ tay hòa lẫn tiếng la hét như thế. Những lúc đó, ca sỹ Thanh Hoa rời sân khấu với vị nước mắt đắng chát.

Chỉ những sinh viên, bác sỹ đã từng tiếp xúc với bệnh nhân Phan Lạc Hoa, mới hiểu và cảm thông với chị. Khán giả yêu mến chị chiếm số đông nên Thanh Hoa vẫn được mời đi hát như ngày nào. Giống như ca sỹ Ngọc Tân, sau sự cố vượt biên không thành và bị cấm hát. Các bệnh viện vẫn âm thần mời về hát cho cán bộ nhân viên, sinh viên nghe.

Dù thù lao ít ỏi, nhưng tình cảm của người hâm mộ chính là nguồn động viên và vực dậy tinh thần để những người như Thanh Hoa, Ngọc Tân còn trụ lại với nghề hát bạc bẽo của mình.

Ba mươi năm là quảng thời gian đã có đủ độ lùi, để nhìn nhận một sự kiện gắn liền với hệ lụy của nó. Giờ nhìn lại, như đa số bạn bè mình ngày xưa ở trường Y, mình vẫn thấy thương cảm và tiếc cho một con người tài hoa sớm từ giã cỏi trần.

Và mỗi lần theo tàu xuôi ngược Bắc – Nam mình lại lẩm nhẫm bài thơ “NHỤY LỬA HOA ĐÈN”, mà cố Nhạc sỹ Phan Lạc Hoa đã tặng sinh viên khi đang điều trị tại Bạch Mai cách nay hơn 30 năm.

Anh thắp cây đèn xòe cánh nhớ cánh thương

Màu tín hiệu: đỏ vàng xanh tím lục

Trong xa cách ta vẫn gần hạnh phúc

Khi trái tim rung nhịp với con tàu !”

9/2010 – 9/2012
SH

___________

(1) Chú thích của Nguyễn Trọng Tạo: Theo lời kể của NSND Thanh Hoa thì sau đêm diễn về, khi các con đã ngủ, PLH pha cafe “thương lượng” với Thanh Hoa hủy giấy ly hôn, nhưng không được, anh tuyên bố cả hai sẽ “đi tàu suốt” (nghĩa là cùng chết). TH sợ quá chạy sang nhà cô gái bên cạnh. Một lát, nghe tiếng đạp tường vọng sang, TH có linh tính không ổn, chạy về nhà từ cửa sau, không thấy PLH ở trong nhà, còn cửa trước đã bị khóa ngoài. Sợ quá, TH chạy vòng dãy nhà A4 gõ cửa nhạc sĩ Lê Đình Lực. Khi TH và LĐL đến hiên trước cửa nhà thì thấy PLH đã treo cổ, liền kêu cứu. Mọi người đưa được PLH xuống, rồi đưa anh sang bệnh xá khu tập thể Đài TNVN cấp cứu, nhưng đã muộn, vì trước đó anh uống café pha rượu…

Vậy thì không phải PLH treo cổ ở trong phòng mà ở trước hiên nhà. Còn sợi dây thòng lọng lại là một đoạn “dây an toàn” của rạp xiếc, chứ không phải là “chiếc thòng lọng làm từ sợi dây kéo cánh phông màn”.

–         Cũng theo Thanh Hoa kể lại thì sau khi PLH chết, thấy trong túi áo sơmi của anh có một mảnh giấy với dòng chữ: “Vĩnh biệt các con! Vĩnh biệt gia đình! Vĩnh biệt bạn bè! Ôi Thanh Hoa! Ôi tình yêu!”.  

Con gái NSND Thanh Hoa lên tiếng

Thứ tư, 17/10/2012, 11:38 AM (GMT+7)
“Có chi tiết mang tính chất “nghe hơi nồi chõ”, có chi tiết phỏng đoán…”

30 năm sau cái chết chấn động của người nghệ sỹ tài năng Phan Lạc Hoa, câu chuyện cũ lại được xới lên lần nữa qua lời kể của bác sĩ Sao Hồng, cậu sinh viên thực tập khoa Tâm thần, bệnh viện Bạch Mai ngày nào. Ông đã từng có thời gian chăm sóc Phan Lạc Hoa những ngày bạo bệnh và có những kỷ niệm, những năm tháng không thể quên với người nghệ sỹ này.

Trong câu chuyện đó nhắc đến cả mối tình sôi nổi, cuồng nhiệt của nhạc sỹ Phan Lạc Hoa với với ca sỹ Thanh Hoa, người đã cùng ông xây đắp cuộc sống và có với nhau những người con. Trong đó có cuộc sống cô độc của Phan Lạc Hoa, những ngày chữa bệnh tại bệnh viện, những ngày buồn khi ông và vợ quyết định ly hôn và cuối cùng là cái chết do treo cổ tự tử để lại nhiều dấu hỏi đau đớn.

NSND Thanh Hoa, nhân vật quan trọng trong câu chuyện ấy giờ đã có cuộc sống mới. Khi câu chuyện này được xới lên cũng là lúc bà bận rộn trong những chuỗi công việc của mình. Vì thế, Thanh Hoa chưa có dịp đọc bài báo. Tuy nhiên, bà cũng nói, ở tuổi 62, với bà, những chỉ trích khen, chê đều không quan trọng nữa.

Bà tự nhủ, bà đã sống những ngày tháng đáng tự hào về cuộc đời của mình.

Những người viết bài báo nọ, đã không liên lạc để nghe câu chuyện từ bà, nên nghe kể lại nội dung của chúng, Thanh Hoa thấy có nhiều chi tiết không đúng sự thật.

Con gái NSND Thanh Hoa lên tiếng - 1
Chân dung nhạc sỹ Phan Lạc Hoa thời trẻ

Nhưng chia sẻ với phóng viên, bà nói bà sẽ không lên tiếng gì về những điều không đúng đó, vì: “Tôi không muốn nói đến chuyện cũ, xới lại chuyện ngày xưa chỉ làm đau lòng hai con gái Thư và Lữ”.

Tôi trân trọng anh Phan Lạc Hoa bằng tình cảm của mình, đến giờ vẫn vậy. Vì thế, nói điều gì bất kỳ điều gì giờ cũng làm đau lòng người đã khuất. Anh Hoa mất là thiệt thòi của anh ấy. Tôi không muốn ở nơi nào đó, anh buồn thêm nữa” – Thanh Hoa nói.

Phóng viên đã trò chuyện với nhà thơ Phan Huyền Thư (con gái nhạc sỹ Phan Lạc Hoa và NSND Thanh Hoa) để nghe chị kể về những năm tháng đầy sóng gió của cha mẹ mình.

Nhận xét về nội dung bài viết xung quanh cái chết bí ẩn của cha mình đang gây chú ý mấy ngày gần đây, Phan Huyền Thư nói: “Có những chi tiết mang tính chất “nghe hơi nồi chõ”, có chi tiết phỏng đoán, có chi tiết thì tôi tin là có thật vì tôi cảm nhận được tình cảm của một cậu sinh viên Y khoa với niềm tiếc thương và ngưỡng mộ một nhạc sĩ mà anh ta yêu thích… “.

– 30 năm sau ngày mất của cha mình, nỗi đau âm ỉ còn đó. Giờ nỗi đau ấy được xới lên qua lời kể của một người xa lạ. Chị có đọc hết những dòng chữ ấy? Và chị cảm thấy thế nào?

Tôi cũng đã chia sẻ với người thân của mình rằng: quá khứ chưa bao giờ ngủ yên trong tôi, cho nên không cần ai phải đánh thức nó cả!

Cả tôi và mẹ đều là người tận mắt chứng kiến tất cả mọi thứ… Có gì mà còn phải hỏi nhau cho thêm đau lòng?

– Ký ức về những năm tháng cũ, với nhiều niềm đau, có bao giờ chị thu xếp lại, quyết định không nhớ về nó nữa?

Tôi mới nằm mơ thấy bố tôi có hai hôm nay thôi, nếu tôi mà quên được nỗi đau này, chắc tôi sẽ bị mất trí!!! Tôi còn nợ lại người thân yêu của mình nhiều câu chuyện về cha tôi, về tuổi thơ của tôi. Chồng, các con tôi, em trai và em gái tôi cùng với các cháu… chưa bao giờ tôi có thể mở miệng nói ra nửa lời…

Chuyện suốt 30 năm qua như vừa xảy ra, làm sao có một ngày bỗng nhiên tan biến như mây khói được, tôi quyết định lúc nào cũng nhớ đến nó để mình có động lực sống một cách đàng hoàng tử tế nhất có thể.

Tôi phải sống thay cho tất cả nhũng gì tốt đẹp mà lẽ ra bố tôi phải được hưởng. Không bao giờ nên tìm cách quên đi những gì thuộc về chính mình, cho dù nó có dữ dội đến đâu chăng nữa…

– Chi tiết trong hai bài viết đăng tải trên một tờ báo mới đây khiến dư luận xôn xao, còn chị, thấy nó đúng sai ra sao?

Có những chi tiết mang tính chất “nghe hơi nồi chõ”, có chi tiết phỏng đoán, có chi tiết thì tôi tin là có thật vì tôi cảm nhận được tình cảm của một cậu sinh viên Y khoa với niềm tiếc thương và ngưỡng mộ một nhạc sỹ mà anh ta yêu thích…

– Người đời vẫn khắt khe, đổ lỗi cái chết của cha chị, nhạc sỹ Phan Lạc Hoa có một phần lỗi của mẹ chị, NSND Thanh Hoa, bài báo mới đây cũng càng khiến nhiều người có thể nghĩ vậy. Còn chị, để lên tiếng một lần rõ ràng về việc này, chị sẽ nói gì?

Câu chuyện về bố tôi không chỉ là thứ “câu khách rẻ tiền” về cuộc tình đổ vỡ và sự bế tắc yếu đuối của một bệnh nhân. Đó là câu chuyện về một số phận ẩn dụ cho cả một thời kỳ “lý lịch chủ nghĩa” đã đẩy người ta đến bên bờ vực tuyệt vọng và sự cô độc trầm cảm thế nào…

Bố tôi có quyền quyết định vận mệnh của mình chứ không phải là bản sơ yếu lý lịch của thành phần gia đình đại địa chủ hay “trốn quân dịch” để sống cuộc đời của người “lý lịch để trống”, ngoài biên chế và ngoài bao cấp…

Thời đó, dám sống như vậy thật kinh khủng. Tôi nhớ một câu thơ của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: “Có người đang sống, mà như qua đời…” Biết đâu, bố tôi đã chọn cách “qua đời” để được sống mãi trong lòng bạn bè và người thân, khán giả yêu quý ông bằng tác phẩm chứ không muốn sống bằng thân phận của một bệnh nhân tâm thần vất vưởng bên lề xã hội?

Khi người ta dùng từ “tự tử” chứ không dùng từ “bức tử” hay “ngộ sát”, “mưu sát…” trong câu chuyện của bố tôi mà người đời vẫn còn tham vọng quy chụp cho một ai đó phải có lỗi là sao nhì?

Con gái NSND Thanh Hoa lên tiếng - 2
Gia đình nhạc sỹ Phan Lạc Hoa chụp trước khi nhạc sỹ mất, tháng 8/1982

– Gia đình chị, người thân của chị phản ứng thế nào về hai bài báo vừa đăng?

Mẹ tôi vừa gọi điện, bà chỉ nói: Bây giờ mẹ mới hiểu tại sao hơn chục năm trước con nhất định nằng nặc bỏ nghề viết báo để chuyển sang làm phim.

– Cùng là phụ nữ, chị thấy mẹ mình, băng qua những ồn ào, dò xét của dư luận và bình thản đến ngày hôm nay như thế nào?

Tôi không hình dung được hết những gì mẹ tôi nghĩ trong đầu nhưng tôi cho rằng mẹ con tôi sống bằng quan niệm, mình phải xứng đáng là một con thuyền, dư luận cho dù tốt hay xấu cũng nên chỉ để nó là nước mà thôi…

Có đứa còn giật khăn tang trên đầu tôi vứt xuống cống… Nhưng tôi chưa bao giờ hé răng với mẹ. Tôi sợ mẹ tôi sẽ không trụ được với sân khấu.

– Có khi nào, chị hỏi mẹ về quyết định cứng rắn trong chuyện ly hôn với cha?

Suốt 30 năm qua, tôi chưa bao giờ hỏi mẹ tôi (dù chỉ là một nửa câu hỏi bất kỳ mà có liên quan đến bố tôi) kể từ khi ông mất. Cả tôi và mẹ đều là người tận mắt chứng kiến tất cả mọi thứ… Có gì mà còn phải hỏi nhau cho thêm đau lòng?

– Chị chứng kiến những năm tháng khó khăn ấy của cha mẹ thế nào?

Tôi có trí nhớ rất tốt, bắt đầu từ khi 3 tuổi rưỡi, biết đọc, biết viết là tôi không quên bất kỳ chi tiết nào, bất kỳ điều gì có liên quan đến bố mẹ và gia đình tôi (có lẽ tôi sớm ý thức rằng mình có nghĩa vụ phải nhớ mọi thứ và bố tôi cũng đã tiên đoán rằng tôi có thiên bẩm để sau này sẽ trở thành nhà văn hay làm nghệ thuật).

Tôi không thể sống tầm thường được vì tất cả những gì tôi đã từng chứng kiến từ số phận của cha mẹ mình, tôi chỉ có một cách sống thôi: ngẩng cao đầu, sống quyết liệt và bao dung.

– Và hờn trách mẹ nữa, người phụ nữ tài năng nhưng nhiều sóng gió?

Đấy là một sự suy diễn vừa tầm thường vừa thiểu năng nhân cách. Cho dù mẹ tôi thế nào thì vẫn là người sinh ra tôi.

– NSND Thanh Hoa nói, không muốn xới lại chuyện cũ, để làm đau các con và người đã khuất. Chị thấy, gợi lại chuyện cũ, có là ác ý?

Mẹ tôi không cần phải nhạy cảm quá như thế, nhất là vào thời buổi báo chí đang bị mất định hướng, bị tung hỏa mù và được “bật đèn xanh” để sa vào những điều tầm thường, tầm phào một cách độc ác.

Thực ra, chỉ có những người cầm bút non nớt và nền tảng tri thức quá mỏng mới dễ bị sa vào những thứ tầm phào để lơ là những điều hệ trọng lớn lao như vận mệnh đất nước, nền tảng đạo đức xã hội và kiến thiết tư tưởng cho dân tộc…

Người đọc cũng vậy, những người nhẹ dạ và sống hời hợt mới thích thú với những thứ rác rưởi và rẻ tiền, lá cải thôi chứ người có hiểu biết họ lại đánh giá ngầm cả các nhà báo ấy chứ!

– Những năm tháng sau sự ra đi của cha, chị đã chứng kiến mẹ sống như thế nào?

Mẹ tôi đã có gia đình khác và sống yên ổn với gia đình ấy rồi mà. Tất cả mọi điều mẹ tôi cố gắng đã thành hiện thực mà bạn đang nhìn thấy ở mẹ tôi và gia đình của chúng tôi hiện nay.

Đối diện với cuộc đời luôn có hai cách: hoặc là than vãn hoặc là chịu đựng. Chúng tôi chọn cách thứ hai. Và chúng tôi có được sự bình thản để lặng lẽ đi tiếp con đường của mình như bạn thấy.

– Rồi chị đi học, bao lâu sau thì người ta thôi nhìn chị với con mắt nghi hoặc, tò mò?

Có khi, trong một năm học mà tôi phải chuyển 4 trường khác nhau để tập trung học và trốn tránh không cho các bạn đọc vè, trêu chọc và đánh đập… Nhưng cứ vừa yên ổn được ở trường này thì bắt đầu lại có đứa nghe bố mẹ chúng nó xì xào về gia đình mình, rồi lại bùng nổ chuyện trêu chọc, đánh đập, đàm tiếu.

Có đứa còn giật khăn tang trên đầu tôi vứt xuống cống… Nhưng tôi chưa bao giờ hé răng với mẹ. Tôi sợ mẹ tôi sẽ không trụ được với sân khấu để mà kiếm tiền nuôi gia đình. Thời bao cấp, khốn khó và khắc nghiệt…

Khi trưởng thành và bước chân vào làm nghệ thuật, tôi cũng đã quá hiểu giới truyền thông rồi, cho nên thấy mình bình thản và dễ tha thứ hơn với mọi chuyện xảy ra với mình sau này . …

– Với chị và chị Lữ, có tin những điều cha mình nói với vị bác sĩ kia, trong lúc bạo bệnh là hoàn toàn sự thật?

Thật ngây ngô! Bố tôi còn tâm sự với chị em tôi nhiều gấp hàng ngàn lần với anh Sao Hồng ấy chứ. Mặc dù ông biết là mãi sau này, khi lớn lên tôi mới hiểu hết những điều ông nói, tôi biết là bố tôi quá cô độc nên coi con như bạn, biết nói gì và nói với ai trong hoàn cảnh như vậy???

– Mỗi lần giỗ cha có phải là một lần đau đớn không thưa chị?

Không, đau là khi người ta cứ cố gắng khai quật mọi thứ lên mà chẳng buồn lấp lại… Chứ còn với tôi, ngày giỗ, chỉ thấy ấm áp và nhớ bố nhiều hơn thôi.

– Giờ, gia tài của cha chị, chắc không ai quên được, nó giống như thứ gì tồn tại mãi mãi. Chị có ý định làm gì với gia tài ấy?

Bố tôi không chỉ là một nhạc sĩ, ông còn ghi chép, làm thơ, viết kịch, còn nhiều tác phẩm nữa chứ! Tôi nhớ, có lần đọc một bài phê bình trên báo Văn nghệ viết về thơ Hiện đại, có trích một câu của bố tôi và đề là Khuyết danh: “Gió tựa vào tường, lưng gió thẳng /Trăng nhìn cửa số, mắt trăng vuông…”

Tôi cũng chỉ cười thầm và chẳng buồn viết thư để tòa soạn đính chính nữa… Gia đình chúng tôi bị giết chết vì danh tiếng như vậy là quá đủ rồi, vậy nên, sau này có ai dựng chuyện là tôi háo danh là tôi lại phì cười…

Tôi chỉ mong, sau khi tôi hoàn thành tập bút ký “Phan lạc Hoa trong trí nhớ bạn bè”, và tuyển tập album các ca khúc chưa được công bố của ông, sẽ có những độc giả yêu quý bố tôi và đón nhận nó trân trọng. Vậy thôi.

– Xin cảm ơn chị!

Theo Gia Vũ (VTC)

 

 

 

 

 

 

 

Bài này đã được đăng trong Khác. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s